Przy kupnie pojazdu niejednokrotnie sprzedawca żąda wpłacenia zaliczki argumentując to dużą popularnością pojazdu i obawą przed rozmyśleniem się kupującego. Zaliczka na samochód najczęściej wpłacana jest bez uprzedniego ustalenia warunków jej ewentualnego zwrotu. Może to rodzić liczne problemy w przypadku wykrycia wad pojazdu, co zazwyczaj wiąże się z żądaniem, jakim jest zwrot zaliczki za auto. Formę tę stosuje się również powszechnie w sytuacjach, gdy przedsiębiorca zobowiązuje się sprowadzić konkretny model dla kupującego. Artykuł jest zgodny ze stanem prawnym na 2026 rok.
Ustalenia przed wpłatą. Zaliczka na samochód a bezpieczeństwo
Przy wpłacaniu zaliczki na samochód należy zadbać przede wszystkim o uiszczenie jej w oparciu o jednoznaczne ustalenia wymienione wcześniej np. mailowo i zaakceptowane przez sprzedawcę. Ustalenia te powinny jednoznacznie wskazywać na to, że mamy do czynienia z zaliczką, a nie zadatkiem (ten z założenia jest bezzwrotny) oraz że kupujący po zapoznaniu się ze stanem technicznym pojazdu ma prawo zrezygnować z jego nabycia co uprawnia go do żądania zwrotu zaliczki za auto w pełnej kwocie. Wzór treści oświadczenia wysłanego do sprzedawcy przed wpłaceniem zaliczki może brzmieć następująco: „w związku z chęcią nabycia pojazdu X, zgodnie z dotychczasowymi ustaleniami informuję, że mogę wpłacić na pańską rzecz kwotę X tytułem zaliczki na ww. pojazd. Zaliczka może być na moje żądanie zwrócona, w szczególności po zapoznaniu się przeze mnie lub wskazaną przeze mnie osobę ze stanem technicznym pojazdu. Proszę o informację, czy wyraża Pan zgodę na wpłacenie zaliczki zgodnie z powyższymi warunkami”.
Zwrot zaliczki za auto na podstawie Ustawy o prawach konsumenta
W przypadku gdy strony nie ustaliły zasad zwrotu zaliczki, konieczne jest złożenie odpowiednich oświadczeń, które pozwolą na skuteczne żądanie jej zwrotu. Jeśli zaliczka na samochód została wpłacona bez wcześniejszych oględzin pojazdu np. jedynie po zapoznaniu się z ogłoszeniem na portalu ogłoszeniowym, a równocześnie mamy do czynienia z relacją przedsiębiorca (sprzedawca) – konsument (kupujący), możliwe będzie jej odzyskanie w oparciu o odstąpienie od umowy w terminie 14 dni od daty jej zawarcia w oparciu o art. 27 Ustawy o prawach konsumenta. Należy bowiem przyjąć, że strony co prawda nie zawarły jeszcze umowy sprzedaży pojazdu, ale ich wspólne ustalenia noszą cechy umowy przedwstępnej.
Jeśli 14-dniowy termin upłynął, a przedsiębiorca nie poinformował konsumenta o prawie to odstąpienia, termin na odstąpienie jest dłuższy i wynosi dodatkowe 12 miesięcy, zgodnie z art. 29 ust. 1 ww. ustawy.
Odzyskanie zaliczki na podstawie art. 84 § 1 Kodeksu cywilnego
Jeśli wpłata zaliczki miała miejsce w innych okolicznościach np. po osobistych, wstępnych oględzinach pojazdu lub w relacji innej niż przedsiębiorca – konsument, zwrot zaliczki za auto może nastąpić wg zasad ogólnych Kodeksu cywilnego. Najczęściej kupujący rezygnuje z zawarcia umowy po powzięciu wiedzy o stanie pojazdu innym niż deklarowany w ogłoszeniu. Oznacza to, że rozwiązanie umowy może nastąpić np. w oparciu o konstrukcję błędu opisaną w art. 84 § 1 k.c., zgodnie z którym „w razie błędu co do treści czynności prawnej można uchylić się od skutków prawnych swego oświadczenia woli. Jeżeli jednak oświadczenie woli było złożone innej osobie, uchylenie się od jego skutków prawnych dopuszczalne jest tylko wtedy, gdy błąd został wywołany przez tę osobę, chociażby bez jej winy, albo gdy wiedziała ona o błędzie lub mogła z łatwością błąd zauważyć; ograniczenie to nie dotyczy czynności prawnej nieodpłatnej”. Przykładowy wzór takiego oświadczenia zawarto w poradnikach. Warto jednak przed żądaniem zwrotu zaliczki skonsultować treść niezbędnych oświadczeń z prawnikiem.
Odzyskanie zaliczki na podstawie art. 491 § 1 Kodeksu cywilnego
Inną formą rozwiązania umowy jest odstąpienie od umowy kupna sprzedaży samochodu po uprzednim zakreśleniu terminu na wykonanie zobowiązania na podstawie art. 491 § 1 k.c., zgodnie z którym „jeżeli jedna ze stron dopuszcza się zwłoki w wykonaniu zobowiązania z umowy wzajemnej, druga strona może wyznaczyć jej odpowiedni dodatkowy termin do wykonania z zagrożeniem, iż w razie bezskutecznego upływu wyznaczonego terminu będzie uprawniona do odstąpienia od umowy. Może również bądź bez wyznaczenia terminu dodatkowego, bądź też po jego bezskutecznym upływie żądać wykonania zobowiązania i naprawienia szkody wynikłej ze zwłoki”. Zastosowanie ww. przepisu powinno mieć miejsce głównie w przypadku sytuacji uchybienia przez sprzedawcę terminowi na sprowadzenie pojazdu.
Odzyskanie zaliczki na podstawie art. 410 § 2 Kodeksu cywilnego
Jeśli do zawarcia umowy nie doszło bo np. sprzedawca poinformował nas, że pojazd skradziono albo uległ on uszkodzeniu, najszybszym rozwiązaniem (lepszym od art. 491 § 1 k.c.) będzie art. 410 § 2 k.c., zgodnie z którym „Świadczenie [czyli zaliczka- przyp. OM] jest nienależne, jeżeli (…) podstawa świadczenia odpadła lub zamierzony cel świadczenia nie został osiągnięty (…)”. Umożliwia to żądanie zwrotu zaliczki na podstawie art. 405 k.c. w zw. z art. 410 § 1 k.c. Zgodnie z art. 405 k.c. „Kto bez podstawy prawnej uzyskał korzyść majątkową kosztem innej osoby, obowiązany jest do wydania korzyści w naturze, a gdyby to nie było możliwe, do zwrotu jej wartości”.
Zwrot zaliczki, gdy kupujący się rozmyślił
Możliwa jest również sytuacja, gdy kupujący, bez żadnej winy sprzedawcy, rozmyślił się i nie chce zawrzeć umowy. Wbrew pozorom, sprzedawca nie powinien wtedy zatrzymywać zaliczki. Byłoby to możliwe tylko przy tzw. zadatku.
Przy zaliczce sytuacja wygląda inaczej. Istnieją orzeczenia sądów mówiące o tym, że skoro nie doszło do zawarcia umowy sprzedaży, to nie ma podstawy prawnej, żeby sprzedawca zatrzymał zaliczkę. W związku z tym powinien ją zwrócić. Taka sytuacja wymaga jednak analizy prawnej i konsultacji z prawnikiem.
Zaliczka a zadatek
Zaliczki nie można mylić z zadatkiem. Zaliczka nie jest wprost unormowana w Kodeksie cywilnym. Zadatek jest uregulowany w art. 394 k.c. Generalną zasadą jest to, że jeśli umowa nie jest wykonana z okoliczności leżących po stronie kupującego to zadatek może zatrzymać sprzedawca. Natomiast jeśli umowa nie jest wykonana z okoliczności leżących po stronie sprzedawcy to kupujący może żądać dwukrotności wpłaconego zadatku. Rzecz w tym, że strony rzadko określają dokładnie zasady wpłacenia, zwrotu zadatku oraz kryteria zawarcia umowy, co rodzi liczne problemy przy ustalaniu, czy i kto ma jakie roszczenia wobec drugiej strony niedoszłej umowy.
§ 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
§ 2. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.
§ 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.
Pomoc prawna
Jeśli jesteś zainteresowany naszą pomocą lub bezpłatną poradą opisz Twoją sprawę korzystając z tego formularza. W odpowiedzi otrzymasz bezpłatną analizę sprawy oraz propozycję pomocy z naszej strony wraz z wyceną.
